Trí tuệ nhân tạo (AI) đang thay đổi căn bản cách chúng ta sống và làm việc, và người lao động chưa được chuẩn bị tốt như họ nghĩ.
Nghiên cứu mới của Udemy, do YouGov thực hiện, đã khảo sát người trưởng thành ở 4 nền kinh tế lớn để xác định các xu hướng hiện tại về sự sẵn sàng về kỹ năng nghề nghiệp và tác động ngày càng tăng của AI. Kết quả cho thấy hai xu hướng chính: Thứ nhất, người lao động lo lắng hơn về tác động của AI đối với nền kinh tế nói chung hơn là tác động của nó đối với công việc của chính họ. Thứ hai, đa số người lao động đánh giá quá cao các kỹ năng mềm của mình, chẳng hạn như giao tiếp và làm việc nhóm.
Những khoảng cách giữa nhận thức và thực tế này có thể cho thấy một mô hình tâm lý được gọi là thiên kiến lạc quan, hay xu hướng tự nhiên của chúng ta là lạc quan hơn về hoàn cảnh và khả năng cá nhân, ngay cả khi chúng ta thấy những thách thức ảnh hưởng đến người khác.
Một số nghiên cứu cho thấy thiên kiến lạc quan phục vụ một mục đích quan trọng: nó có thể làm giảm lo lắng, tăng động lực và sự tự tin, và nó có thể giúp mọi người thích nghi với môi trường không chắc chắn. Thiên kiến lạc quan phổ biến và có thể quan sát được trong nhiều bối cảnh khác nhau, và nó có thể đã mang lại cho tổ tiên của chúng ta những lợi thế tiến hóa. Tuy nhiên, xu hướng lạc quan này cũng có thể dẫn đến những hậu quả tiêu cực, khiến mọi người đánh giá thấp rủi ro và thổi phồng cảm giác tự tin, đặc biệt khi chúng ta dựa vào tự đánh giá hơn là phản hồi từ người khác.
Hiểu được cách thiên kiến lạc quan định hình nhận thức và hành vi của người lao động là rất quan trọng để chuẩn bị cho họ những thay đổi không thể tránh khỏi mà trí tuệ nhân tạo (AI) sẽ mang lại tại nơi làm việc. Dưới đây là những điều bạn cần hiểu:
Thiên kiến lạc quan và né tránh đào tạo
Trên tất cả các nền kinh tế được khảo sát, người lao động đều trải nghiệm sự mất kết nối giữa nhận thức về tác động rộng lớn hơn của AI và cảm giác rằng nó có thể ảnh hưởng đến cá nhân họ. Khoảng cách đáng chú ý có thể quan sát thấy ở Mỹ và Anh. Khi được hỏi về sự gián đoạn do AI gây ra tại nơi làm việc, người lao động ở các quốc gia này có khả năng lo sợ tác động đến việc làm trên toàn nền kinh tế cao gấp 1,5 đến gần gấp đôi so với tác động đến sự nghiệp cá nhân. Và, trong khi phần lớn người lao động ở các thị trường này thừa nhận họ thiếu các khả năng AI thiết yếu (chỉ 14% người lao động Mỹ và 16% người lao động Anh báo cáo có kỹ năng AI đầy đủ), họ cũng không tận dụng các khóa đào tạo hiện có. Hơn một nửa số người lao động Anh và gần một nửa số người lao động Mỹ báo cáo rằng họ chưa từng tham gia bất kỳ khóa đào tạo nào về AI.
Mặt khác, người trưởng thành ở Ấn Độ có khoảng cách nhỏ nhất giữa mối lo ngại về AI trên toàn nền kinh tế và cá nhân, và họ tham gia đào tạo về AI với tỷ lệ cao hơn đáng kể – chỉ 14% người lao động báo cáo không được đào tạo về AI. Sự khác biệt giữa Mỹ/Anh và Ấn Độ cho thấy rằng khi người lao động có cái nhìn cân bằng hơn về các mối đe dọa liên quan đến AI, họ có thể quan tâm hơn đến việc đào tạo. Hơn nữa, việc tìm cách giải quyết thiên kiến lạc quan có thể giúp tăng động lực nâng cao kỹ năng về AI.
Kỹ năng mềm và sự sẵn sàng cho AI
Nghiên cứu của Udemy cũng cho thấy rằng người lao động mới vào nghề ở tất cả các nền kinh tế được khảo sát có xu hướng đánh giá quá cao trình độ kỹ năng mềm của họ. Ví dụ, tại Mỹ, gần một nửa số nhà quản lý tuyển dụng và đào tạo cho rằng người lao động mới vào nghề thiếu kỹ năng giao tiếp, trong khi 59% chỉ ra sự thiếu hụt về tư duy phản biện và 41% báo cáo kỹ năng làm việc nhóm không đầy đủ. Trong khi đó, phần lớn người lao động mới vào nghề được khảo sát không nhận thấy những thiếu sót tương tự ở bản thân, chỉ một phần nhỏ thừa nhận cần cải thiện: 14% về giao tiếp, 15% về tư duy phản biện và chỉ 7% về làm việc nhóm.
Điều này cho thấy một kết luận có vẻ trái ngược với trực giác: Khi phát triển các chương trình đào tạo AI, các tổ chức thông minh sẽ tập trung vào các kỹ năng mềm. Khi AI tiếp tục tự động hóa nhiều nhiệm vụ thường nhật hơn và con người tham gia nhiều hơn vào việc “chuyển giao” nhận thức cho các công cụ AI, chúng ta cần phải chú trọng củng cố các kỹ năng tư duy phản biện để chúng không bị mai một. Việc áp dụng AI sẽ đòi hỏi sự giám sát và hợp tác của con người để phát huy hết tiềm năng của nó. Từ quản trị và đạo đức, đến thiết kế và xây dựng các hệ thống tích hợp quy trình làm việc hiệu quả, những người lao động có khả năng thích ứng tốt và nền tảng kỹ năng mềm vững chắc sẽ đạt được thành công lớn nhất với các sáng kiến đào tạo AI.
Xây dựng chiến lược học tập và phát triển AI hiệu quả
Như nghiên cứu của Udemy chỉ ra, những lỗ hổng trong sự sẵn sàng của người lao động bắt nguồn từ thiên kiến lạc quan tiềm tàng và nhận thức quá cao về kỹ năng mềm có thể là trở ngại cho các sáng kiến học tập AI hiệu quả. Bằng cách xem xét những phát hiện này qua lăng kính tâm lý học, các chuyên gia đào tạo có thể bắt đầu thu hẹp khoảng cách giữa nhận thức về AI và sự sẵn sàng về AI.
Để chuẩn bị cho người lao động một tương lai do AI dẫn dắt, đây là một số chiến lược giải quyết tận gốc các mô hình hành vi này:
- Bắt đầu với các đánh giá kỹ năng toàn diện, chi tiết để phát hiện ra những điểm mù. Khi thiên kiến lạc quan xuất hiện, việc tự đánh giá sẽ không hiệu quả. Phản hồi từ bên ngoài giúp cá nhân nhận ra sự khác biệt giữa trình độ kỹ năng được nhận thức và trình độ kỹ năng thực tế.
- Xây dựng chương trình đào tạo AI dựa trên các quy trình làm việc hiện có. Người lao động thấy rằng AI đang tác động đến công việc, nhưng họ có thể không thấy AI phù hợp với công việc của họ như thế nào. Điều này sẽ cho phép người lao động hình dung AI trong bối cảnh các nhiệm vụ hàng ngày của họ, giúp họ dễ dàng nhận thấy giá trị và những lĩnh vực họ cần học thêm kỹ năng mới.
- Ưu tiên đào tạo kỹ năng mềm song song với đào tạo AI. Điều này có thể giúp người lao động tích hợp tốt hơn các kỹ năng kỹ thuật và kỹ năng mềm, cho phép họ cộng tác hiệu quả với các công cụ và nhóm AI.
Dịch từ What Psychology Can Teach Us About AI Readiness in the Workplace
