Chỉ trong bảy năm, trí tuệ nhân tạo (AI) đã từ một điều mới lạ trở thành một nhu cầu thiết yếu, làm thay đổi cách chúng ta làm việc, học tập và lãnh đạo, định hình lại mọi ngành nghề từ tài chính đến tư vấn và công nghệ.
Tốc độ thay đổi thật đáng kinh ngạc. Hơn hai phần ba (68%) số việc làm đang phát triển mạnh trên LinkedIn năm nay không hề tồn tại cách đây 20 năm, và các vị trí lãnh đạo tập trung vào AI đã tăng gấp ba lần trong 5 năm qua.
Tuy nhiên, cùng với những bước phát triển thú vị này là cái giá phải trả của con người. Trong một cuộc khảo sát gần đây của PwC với 56.000 người lao động, 53% cho biết có quá nhiều thay đổi đồng thời tại nơi làm việc của họ, và gần một nửa thừa nhận họ không hiểu đầy đủ lý do tại sao những thay đổi này là cần thiết, dẫn đến sự mệt mỏi và bất an.
Điều này minh họa một điểm quan trọng: Các tổ chức sẽ phát triển mạnh không phải là những tổ chức áp dụng AI nhanh nhất — mà là những tổ chức cân bằng giữa chuyển đổi công nghệ với kỹ năng con người, sự an toàn về tâm lý và khả năng phục hồi. Đối với các nhà lãnh đạo về đào tạo, đạt được sự cân bằng đó giờ đây là một nhiệm vụ chiến lược bắt buộc.
Trí tuệ nhân tạo (AI) đang định hình lại kỹ năng và nguồn nhân lực như thế nào?
AI đang định hình lại cấu trúc tổ chức và nguồn nhân lực như chúng ta đã biết. Việc tuyển dụng quản lý cao cấp vào tại các công ty công nghệ châu Âu đã giảm 73,4% trong giai đoạn 2024-2025, và Gartner dự đoán rằng đến năm 2026, 20% các tổ chức sẽ loại bỏ hơn một nửa số vị trí quản lý cấp trung hiện tại.
Nhưng không chỉ cấp bậc công việc đang thay đổi, mà cả những kỹ năng mà nhà tuyển dụng tìm kiếm cũng vậy. Một phân tích về xu hướng tuyển dụng trên 100 công ty hàng đầu trong lĩnh vực tài chính, dịch vụ chuyên nghiệp và công nghệ cho thấy một mô hình nhất quán: Chỉ chuyên môn kỹ thuật thôi không còn đủ nữa. Các nhà tuyển dụng ngày càng kết hợp các kỹ năng cứng, chẳng hạn như Python, kiến trúc đám mây và MLOps với các kỹ năng mềm như kể chuyện, tư duy phản biện và khả năng gây ảnh hưởng đến các bên liên quan.
- Tài chính: Hơn một nửa số người được tuyển dụng mới thuộc các vai trò quản trị rủi ro, tuân thủ hoặc kỹ sư dữ liệu/AI. Những vị trí này đòi hỏi cả sự thành thạo kỹ thuật và khả năng phán đoán đạo đức.
- Dịch vụ chuyên nghiệp: Các cố vấn về công nghệ và kỹ thuật số, cũng như các chuyên gia tư vấn về nguồn nhân lực, đang được săn đón nhất, kết hợp giữa kiến thức về trí tuệ nhân tạo (AI) với khả năng gây ảnh hưởng, lãnh đạo thay đổi và kỹ năng giao tiếp.
- Công nghệ: Kỹ sư AI, nhà khoa học dữ liệu và quản lý sản phẩm AI chiếm ưu thế trong tuyển dụng, nhấn mạnh không chỉ sự xuất sắc về kỹ thuật mà còn cả khả năng hợp tác, giải quyết vấn đề và thấu cảm với khách hàng.
Trên khắp các ngành, thông điệp rất rõ ràng: Lực lượng lao động tương lai phải tích hợp khả năng AI với các kỹ năng của con người, và các nhà lãnh đạo về đào tạo đóng vai trò quan trọng trong việc giúp nhân viên phát triển cả hai.
Tác động tâm lý: Từ nỗi lo lắng về AI đến sự xấu hổ về AI
Ngoài kỹ năng, còn có một cuộc khủng hoảng âm thầm đang diễn ra: đó là khủng hoảng về an toàn tâm lý.
Gần một nửa số nhân viên hiện nay che giấu việc sử dụng các công cụ AI tại nơi làm việc, vì sợ bị đánh giá là lười biếng hoặc thiếu năng lực. Những người khác giả vờ sử dụng AI để tỏ ra sáng tạo hơn. “Sự xấu hổ về AI” này là triệu chứng của sự thiếu tin tưởng và là dấu hiệu cho thấy nhân viên không cảm thấy an toàn khi học hỏi, thất bại hoặc yêu cầu giúp đỡ.
Trong khi đó, các nhân viên trẻ tuổi, đặc biệt là những người ở vị trí cấp thấp, báo cáo mức độ lo lắng và bất an cao nhất về sự nghiệp của họ. Họ rất muốn học hỏi nhưng thiếu không gian an toàn để khám phá cách AI sẽ định hình lại vai trò và bản sắc của họ.
Những cảm xúc này rất quan trọng. Nếu thiếu an toàn tâm lý, ngay cả những sáng kiến nâng cao kỹ năng tốt nhất cũng sẽ thất bại. Con người không thể thích nghi trong môi trường sợ hãi.
Những việc các nhà lãnh đạo về đào tạo cần làm ngay bây giờ: Xây dựng lực lượng lao động thích ứng với AI
Để biến nỗi lo lắng thành khả năng thích ứng, các nhà lãnh đạo về đào tạo và phát triển (L&D), phát triển nguồn nhân lực và nhân sự (HR) cần đóng vai trò tích cực hơn trong việc định hình khả năng phục hồi của tổ chức. Dưới đây là một vài bước cần xem xét:
-
Xây dựng niềm tin trước khi chuyển đổi
Việc xây dựng năng lực AI bắt đầu từ sự an toàn về mặt tâm lý. Các nhà lãnh đạo đào tạo có thể:
- Tạo điều kiện cho các cuộc trò chuyện cởi mở về những gì AI sẽ và sẽ không thay đổi.
- Đào tạo các nhà quản lý để giao tiếp minh bạch và giảm sự mơ hồ.
- Bình thường hóa việc thử nghiệm, dạy các nhóm chia sẻ thất bại, chứ không phải che giấu chúng.
-
Đầu tư vào cả kỹ năng con người và AI
Khả năng thích ứng đòi hỏi cả kiến thức về AI và năng lực của con người. Các nhà lãnh đạo đào tạo có thể:
- Cung cấp các khóa đào tạo nâng cao về AI cùng với các kỹ năng mềm như tư duy phản biện, giao tiếp, hợp tác và sự đồng cảm.
- Giúp nhân viên hiểu cách sử dụng các công cụ AI và áp dụng những điểm mạnh độc đáo của con người như khả năng phán đoán đạo đức và giải quyết vấn đề.
- Đào tạo nhân viên để vượt qua sự không chắc chắn, diễn giải những hiểu biết từ AI và đưa ra những lựa chọn sáng suốt.
-
Thiết kế lại công việc và học tập để bảo tồn sự phát triển, không chỉ hiệu quả
Khi các nhiệm vụ cấp độ đầu vào biến mất, thì những khoảnh khắc học tập tự nhiên cũng biến mất. Bộ phận Đào tạo và Phát triển phải hợp tác với các nhà lãnh đạo doanh nghiệp để:
- Xây dựng lại lộ trình phát triển nghề nghiệp ban đầu.
- Kết hợp tự động hóa AI với các nhiệm vụ nâng cao giúp xây dựng khả năng phán đoán của con người.
- Tạo ra các hoạt động quan sát, huấn luyện và luân chuyển chức năng chéo để bù đắp những cơ hội học tập bị mất.
Hướng tới tương lai
Để tiến về phía trước, các nhà lãnh đạo đào tạo cần xây dựng cả kỹ năng kỹ thuật và kỹ năng mềm, tạo ra không gian an toàn để thử nghiệm và hỗ trợ các nhóm vượt qua sự thay đổi. Bằng cách tích hợp kiến thức về AI và khả năng thích ứng, bộ phận Đào tạo và Phát triển có thể biến sự gián đoạn thành cơ hội và giúp nhân viên phát triển mạnh mẽ cùng với AI.
Dịch từ Building an AI-Resilient Workforce: Strategies for Learning Leaders to Drive Skills and Adaptability
